पावसाळ्यातही मुंबईकरांचे हाल! आज पुन्हा पाणीकपातीचा फटका; तलावांत नक्की जलसाठा किती?

 मुंबई:

जुलै महिना अर्धा संपत आला तरी मुंबईला पाणीपुरवठा करणाऱ्या धरण क्षेत्रांमध्ये समाधानकारक पाऊस न झाल्याने मुंबईकरांवर पुन्हा एकदा पाणीकपातीचे संकट कोसळले आहे. जुलैच्या सुरुवातीला कडकडीत ऊन आणि पावसाने मारलेली दडी यामुळे मुंबईकरांना ऐन पावसाळ्यात पाणीकपातीचा सामना करावा लागत आहे. बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने (BMC) मुंबई शहर आणि उपनगरांमध्ये १०% पाणीकपात लागू ठेवण्याचा निर्णय कायम ठेवला असून, आज पुन्हा अनेक भागांत कमी दाबाने आणि अपुरा पाणीपुरवठा झाल्याने नागरिकांचे प्रचंड हाल होत आहेत.

मुंबईला वर्षभर अखंड पाणी पुरवणाऱ्या सात प्रमुख तलावांमधील पाणीसाठा चिंताजनक पातळीवर पोहोचल्याने पालिकेने हे पाऊल उचलले आहे. पावसाळा सुरू असूनही मुंबईकरांना पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपून वापरण्याची वेळ आली आहे.

संदर्भ: बृहन्मुंबई महानगरपालिका (BMC) जल अभियंता विभाग अधिकृत जलसाठा अहवाल आणि हवामान विभाग (IMD) अंदाज.

मुंबईला पाणीपुरवठा करणाऱ्या ७ तलावांची सध्याची स्थिती काय?

मुंबईला दररोज सुमारे ३,९५० दशलक्ष लीटर (MLD) पाण्याचा पुरवठा केला जातो. हा पुरवठा ठाणे, पालघर आणि नाशिक जिल्ह्यातील सात तलावांमधून होतो. मुंबईला वर्षभर निर्धोक पाणीपुरवठा होण्यासाठी ३० सप्टेंबरपर्यंत या सात तलावांमध्ये मिळून एकूण १४,४७,३६३ दशलक्ष लीटर (म्हणजेच १००%) उपयुक्त जलसाठा असणे आवश्यक असते.

मात्र, महापालिकेच्या जलदुरुस्ती आणि हायड्रोलिक इंजिनिअरिंग विभागाच्या ताज्या अहवालानुसार, सध्या या तलावांमधील जलसाठा खालीलप्रमाणे आहे:

तलावाचे नाव एकूण क्षमता                              (दशलक्ष लीटर)

अप्पर वैतरणा.                         Upper Vaitarna)२,२७,०४७

 मोडक सागर (Modak Sagar) १,२८,९२५ २५% ते २८%

तानसा (Tansa) १,४५,०८० ३०% ते ३२%

मध्य वैतरणा (Middle Vaitarna) १,९३,५३० १५% ते १८%

भातसा (Bhatsa) ७,१०,३६५ २०% ते २२%

विहार (Veer/Vihar) २७,६९८ ३५% ते ४०%

तुलसी (Tulsi) ८,०४६

टीप: एकूण सात तलावांत मिळून सध्या केवळ २०% ते २५% च्या आसपासच उपयुक्त जलसाठा शिल्लक आहे, जो गेल्या वर्षीच्या तुलनेत कमी मानला जात आहे.)

मुंबईत कोणत्या भागांत पाणीकपातीचा सर्वाधिक फटका?

पालिकेने ५ ते १० टक्क्यांची अधिकृत कपात जाहीर केली असली, तरी प्रत्यक्षात अनेक सखल आणि उंचावरील भागांत पाणीपुरवठा अत्यंत कमी दाबाने (Low Pressure) होत आहे.

पश्चिम उपनगरे: बांद्रा, अंधेरी, गोरेगाव, मालाड, कांदिवली आणि बोरीवली परिसरातील सोसायट्यांमध्ये पाणी येण्याची वेळ घटली आहे.

पूर्व उपनगरे: कुर्ला, घाटकोपर, विक्रोळी, भांडुप आणि मुलुंड भागांत गढूळ पाणी आणि कमी दाबाने पाणी येण्याच्या तक्रारी वाढल्या आहेत.

दक्षिण मुंबई: दादर, वरळी, परेळ आणि भायखळा परिसरातील जुन्या चाळी आणि इमारतींमध्ये टँकरवर अवलंबून राहण्याची वेळ आली आहे.

राखीव साठ्यातून पाणी वापरण्याची पालिकेवर वेळ!

तलावांमधील नैसर्गिक पाणीसाठा घटल्यामुळे मुंबई पालिकेने राज्य सरकारकडे अप्पर वैतरणा आणि भातसा धरणातील राखीव (Reserved) पाणीसाठा वापरण्याची परवानगी मागितली होती. सरकारने या प्रस्तावाला मंजुरी दिल्याने सध्या मुंबईकरांची तहान राखीव साठ्यातून भागवली जात आहे.

परंतु, जलअभ अभियंत्यांच्या मते, जर जुलैच्या उर्वरित दिवसांत आणि ऑगस्टच्या पहिल्या आठवड्यात धरण क्षेत्रांमध्ये मुसळधार पाऊस झाला नाही, तर ही पाणीकपात १५% ते २०% पर्यंत वाढवावी लागण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

हवामान खात्याचा (IMD) अंदाज काय सांगतो?

भारतीय हवामान विभागाने (IMD) दिलेल्या अंदाजानुसार, अरबी समुद्रावरून येणाऱ्या मोसमी वाऱ्यांचा जोर वाढण्याची शक्यता आहे.

धरण क्षेत्रात पावसाची प्रतीक्षा: मुंबई शहरात अधूनमधून सरी कोसळत असल्या, तरी नाशिक, ठाणे आणि पालघर जिल्ह्यातील भातसा, तानसा आणि वैतरणा या धरण क्षेत्रांत जोरदार पावसाची (Heavy Rainfall) नितांत गरज आहे.

पुढील ४ ते ५ दिवसांत कोकण आणि लगतच्या घाट माथ्यावर मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाचा इशारा देण्यात आला आहे. जर हा पाऊस धरण क्षेत्रात झाला, तरच तलावांच्या पातळीत वेगाने वाढ होईल.

महापालिकेचे मुंबईकरांना महत्त्वाचे आवाहन

मुंबई पालिकेच्या जल अभियंता विभागाने नागरिकांना पाणी जपून वापरण्याचे कडक आवाहन केले आहे:

(१) पाण्याचा अपव्यय टाळा: गाड्या धुणे, अंगण किंवा फरशी धुण्यासाठी पिण्याच्या पाण्याचा वापर पूर्णपणे थांबवा.

(२) पाणी साठवून ठेवा: पाणी येण्याच्या वेळेत पिण्यासाठी आणि दैनंदिन वापरासाठी आवश्यक तेवढेच पाणी स्वच्छ भांड्यांत साठवा

(३) गळतीची तक्रार करा: मुख्य जलवाहिन्यांमध्ये किंवा सोसायट्यांच्या पाईपलाईनमध्ये गळती असल्यास पालिकेच्या टोल-फ्री क्रमांकावर तातडीने संपर्क साधा.

आणखी वाचा येथे क्लिक करा.

निष्कर्ष: मुसळधार पावसाची मुंबईकरांना प्रतीक्षा

दरवर्षी पावसाळ्यात तुंबणाऱ्या मुंबईत पिण्याच्या पाण्यासाठी कपात लागू होणे ही चिंतेची बाब आहे. आता सर्वांचे डोळे नाशिक आणि ठाण्यातील धरण क्षेत्रांकडे लागले असून, तेथे मुसळधार पाऊस होऊन तलाव कधी ओव्हरफ्लो होतात, याकडे साऱ्या मुंबईकरांचे लक्ष लागले आहे. तोपर्यंत पाणी जपून वापरणे हाच एकमेव पर्याय आहे!